WAA’EE MANNEEN MURTII  OROMIYAA

Manneen Murtii Oromiyaa, yeroo mootummaa cehuumsaa jechuunis bara 1985 keessa Labsii Lakk. 3/1985’n kan hundaa’an ta’uu seenaan ni agarsiisa.  Kanatti aansuudhaan mootummaan cehuumsaa hafee gara sirna heera mootummaatti erga jijjiiramee booda heerota mootummaa Federaalaa bara 1987 bahee fi kan Mootummaa Naannoo Oromiyaatiin beekamtii argataniiru.

Yeroo ammaa kana Manneen Murtii naannichaa sadarkaa sadiitti gurmaa’anii tajaajila abbaa seerummaa kennaa jiru. Isaanis Mana Murtii Waliigalaa, Manneen Murtii Ol’aanaa fi Manneen Murtii Aanaaleeti.

Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa dhimmoota heera mootummaa federaalaatiin naannooleef kennamanii fi Naannoo keenya keessatti raawwataman irratti aangoo dhumaa fi isa ol’aanaa kan qabu yoo ta’u, dhimmoota naannoo murtii dhumaa argatan irratti dhaddacha ijibbaataan murtii dirqiisiisaa ta’e kennuuf aangeffameera. Dabalataanis dhimmoota federaaalaa aangoo Mana Murtii Ol’aanaa Federaalaa jalatti kufan irratti aangoo bakka bu’iinsaa ni qabaata. Manni Murtichaa yeroo ammaa kana dhaddacha giddugaleessaa Finfinnee Naannoo Caffee Araaraa (6 kiiloo) jedhamutti argamuun dabalatatti dhaddachaalee Dhaabbii Oromiyaa Kibbaa Magaalaa Shamanee, kan Oromiyaa Bahaa Magaalaa Adaamaa fi kan Oromiyaa Lixaa Magaalaa Naqamteetti argamuun uummata naannichaa itti dhiheenyaan tajaajiluu irratti kan argamuu dha.

Manneen Murtii Ol’aanaa 22 ta’an godinaalee 21 fi Bulchiinsa Magaalaa Adaamaa keessatti hundaa’anii tajaajila kennaa jiru. Aangoon abbaa seerummaa isaanis dhimmoota Naannoo irratti qabeenya socho’u tilmaamni isaa 1,000,000 olii fi kan socho’u irratti qarshii 3,000,000 ol himata kallattiin ykn aangoo sadarkaa duraatiin ilaalanii akka murteessan akkasumas dhimmoota Manneen Murtii Aanaatti murtii dhumaa argatan irratti aangoo oliyyannoo ni qabaatu. Gama biraatiin dhimma federaalaa aangoo Mana Murtii Sadarkaa Jalqabaa Federaalaa jalatti kufan bakka bu’iinsaan ilaaluuf aangeffamaniiru.

Manneen Murtii Aanaa ilaalchisee yeroo amma kana Manneen Murtii 304 ta’an Aanaalee fi Magaalota Oromiyaa adda addaa keessatti hundaa’anii dhimmoota Naannoo aangoo Manneen Murtii Ol’aanaa gadi ta’an irratti aangoo sadarkaa jalqabaatiin tajaajila kennaa jiru.

Bara 2011 keessa baay’ina dhimmootaa Manneen Murtii Oromiyaatti dhiyaatanii keessummeeffaman ilaalchisee Mana Murtii Waliigalaatti dhimmootni 5,086 bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 31,803 haaraa kan banaman yoo ta’u walumatti dhimmootni 36,889 ta’an ilaalamaa turanii kana keessaa 32,507 kan ta’an murtii argataniiru. Sadarkaa Manneen Murtii Ola’aanaatti dhimmootni 7,793 ta’an bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 75,661 haaraa kan banamanii fi walumatti dhimmootni 83,454 ta’anii dhiyaatanii dhimmoota 74, 679 ta’an irratti murtiin kennameera. Sadarkaa Manneen Murtii Aanaaleetti dhimmootni 36,843 bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 482,988 haaraa kan banamanii fi walumatti dhimmootni 519,831 ta’an ilaalamaa turanii dhimmoota 490,379 ta’an irratti murtiin kennameera. Walumaagalatti bara 2011 Manneen Murtii Oromiyaatti dhimmootni 49, 722 bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 590,452 ta’an haaraa kan banamanii fi walumatti dhimmootni 640,174 ta’an ilaalamaa turanii dhimmoota 597,565 ta’an irratti murtiin yoo kennamu kanneen hafan bara kanatti cehaniiru.

Humna namaa gama ilaaluun bara 2011 Abbootii Seeraa 2500 fi muudamtootaa fi hojjattoota kanneen biroo walumatti 10,000 ta’an Manneen Murtii Oromiyaa sadarkaa hunda irra jiranitti hojjachaa turaniiru.

—///—